Perkament

Door Sophie Granger

De meeste manuscripten waren in de middeleeuwen niet op papier geschreven, maar op perkament, een verfijnde dierenhuid die ook bekend is onder de naam vellum. Als tekstdrager was perkament een essentieel element van middeleeuwse boeken.

In een transactieregister van het klooster Mariënpoel is rond 1545 een briefje tussen de pagina's gestopt. Hierin vraagt broeder Claas Janszoon naar de status van zijn bestelling perkament, dat hij vanuit Amsterdam liet importeren naar het klooster. Het klooster Mariënpoel produceerde alleen boeken voor persoonlijk gebruik, niet voor de verkoop.

Klooster Lopsen vervaardigde en verkocht daarentegen wel manuscripten. Dit was een van hun hoofdactiviteiten. In 1455 deed het klooster Lopsen een aankoop van tweeduizend kalfsvellen, wat een enorme hoeveelheid was. Eén vel, ook wel folio genaamd, kan in meerdere pagina’s gevouwen worden. Deze leren vellen werden in het klooster zelf voorbehandeld en gepolijst met puimsteen. Klooster Lopsen heeft mogelijk leer gekocht via Cornelis uit Haarlem, die als boekbinder actief was tussen 1474 en 1515.

Niet alleen in de kloosters, maar ook daarbuiten werd perkament gemaakt, bijvoorbeeld door de uitgever Jan Severszoon. In zijn tijd was hij bekend vanwege het drukken van de Divisiekroniek van Cornelius Aurelius uit klooster Lopsen in 1517. Hij maakte grote hoeveelheden perkament en noemde zichzelf 'parcamentmaker'. Een andere naam voor dit beroep is 'francijnmaker', zoals Jan Coenenzoon ook genoemd werd. Deze naam werd binnen het vakgebied van de leerlooier specifiek gebruikt om mensen aan te duiden die perkament produceerden. Leer verwerken werd in de middeleeuwen gezien als een van de smerigste beroepen, omdat leerlooiers de dierenhuiden moesten afschrapen en vervolgens moesten wassen met urine. Al deze stinkende bedrijven stonden bij elkaar langs de Donkeregracht, en vanaf 1659 ook aan de Zijlstraat, die vroeger de Looierstraat genoemd werd.