Kloosters in de middeleeuwen

Door Anneruth van Oostveen

In deze rondleiding wordt veel informatie gedeeld over kloosters in Leiden in de middeleeuwen. Om een beter beeld te krijgen van deze kloosters is het handig om wat meer te weten over kloosters in het algemeen.

Een klooster (ook wel convent genoemd) is een gebouw of een groep gebouwen waarin mensen wonen die zich in hun leven volledig richten op God. Een convent kan bestaan uit een gemeenschap van mannen of vrouwen, afhankelijk van het type klooster, maar mannen en vrouwen wonen nooit samen in één klooster. Soms was er wel een mannelijke kloosteroverste een vrouwenklooster, maar die leefde dan wel gescheiden. In Nederland waren er vooral kloosters die de regels volgden van katholieke heiligen. Over een van deze kloosterordes, de Orde van Augustinus, is er meer informatie.

Een convent bestond doorgaans uit een kapel of kloosterkerk, slaapzalen voor de kloosterlingen, een kapittelzaal en een refter (eetzaal). Soms beschikte een klooster ook over een kleine bibliotheek. Kloosterlingen bezochten meerdere keren per dag de kapel voor een dienst, waar ze werden onderwezen door de kloosteroverste. Afhankelijk van de orde van het convent heet de kloosteroverste ‘abt’ of ‘prior’.

In de veertiende eeuw ontstond in Nederland de Moderne Devotie. Dit was een vorm van kloosterleven waarbij een eenvoudig en vroom leven centraal stond. Doordat deze manier van leven veel mensen aansprak, ontstonden er in deze tijd veel nieuwe kloosters in Nederland. Een andere reden om een klooster in te gaan, was vanwege de sociale veiligheid. Met name voor vrouwen die niet wilden trouwen kon het leven in een klooster een uitkomst zijn.

Doorgaans waren conventen erg arm, omdat de kloosterlingen het meestal zelf niet al te breed hadden en omdat het klooster eventuele rijkdommen doneerde. Bij de inwijding in het convent legden kloosterlingen de kloostergelofte af. Hierbij beloofden ze onder andere om in armoede te leven. Om toch de kost te kunnen verdienen, werd er in kloosters vaak gewerkt. Het produceren en verkopen van handschriften gold voor veel kloosters als een belangrijke inkomstenbron. Over deze productie zal gedurende de rondleiding meer informatie worden gegeven.